Categoria: Esperanto

15. Jorge de Souza Félix

    Strange estas memori.
Kiam mi komencis la klopodojn por penetri en la labirintojn de mia memoro, montriĝis imagaĵoj de ardeoj kaj vulturoj. Ardeoj, la palaj rememoroj pri agrablaj faktoj; vulturoj, iu ajn ektimiga sceno. En kelkaj momentoj, ŝajnas ke ili interfandiĝas…
Memori povas ankaŭ esti kiel imago de pejzaĝo plena je ruinoj. Ĉi tie, jen tute senutila muro, sed sur ĝi estas multkolora fresko montrante longan scenon, klaran kaj plenan je signifo. Tie, senkapa skulptaĵo, ĉu tiu kreitaĵo estas bona diaĵo aŭ terura furio? Izolita kolono parolas al mi pri ia lernebleco. Rompita kolono surgrunde sugestas iun motivon por honto.
Mi scias ke, en iu momento de mia vivo, tiuj ĉiuj arkitekturaj detaloj apartenis al ia kohera tutaĵo. Tio estis mia estanta tempo. Ene de ĝi, mi travivadis miajn timojn kaj esperojn. Ene de ĝi, mia koro lernadis malrapide, tre malrapide, pri la granda miro, kiu signifas vivi.
Jarojn kaj jarojn poste, ni sukcesas memori nur pri tio, ke io okazis, sed tio pli similas al granda mensogo. Kaj, se ni penas refari la promenadon al la pasinteco, ni eltrovas ke tiu urbo estas mortinta.
Mi paŝas ale al malgranda templo. Mi scias ke mi trovos ion teruran. Mi vidas detruitajn murpentraĵojn, montrante krifojn. Dissterniĝas rompitaĵoj de skulptaĵo, montrante okulojn plendolorajn. La kuvo, kie devus estis benata akvo, estas dispecigita; pro tio mi ne povas vidi la speguliĝon de mia melankolia vizaĝo. Estas pagana templo. Mi preferas ke ĝi estu pagana templo.
Kelkan tempon post mia alveno al la internulejo, sin prezentis nova grupo. Ili estis envicigitaj antaŭ ni kaj oni laŭtlegis iliajn nomojn, por nia konado. Subite, mi tremeris. Mia nomo sonis, mia nomo sonis meze de la malordo. Tio estis strangege, mi alproksimiĝis de Geraldo, plena je surprizo, kaj parolis pri mia timo. Li alparolis al Antono. Ne estis Teles. Estis Felix. Jorge de Souza Felix. Ili mislegis kiel Felis.
Kurioze ke ankaŭ li alvenis kun pliaĝa frato. Geraldo serĉis ambaŭ. Mi ne memoras la nomon de la frato. Ili estis brunuloj, preskaŭ mulatoj. Mia samnomulo alproksimiĝis. Liaj okuloj estis fundaj, la haŭto seka, plena je blankaj makuletoj, la oreloj enormaj. Li aspektis kiel la kranieto de simio. Skeleteca, subnutrita. Unu el la manoj tordiĝis malantaŭen, paralizo deformis ĝin. Ankaŭ unu piedo estis malantaŭen atrofiita, la kripluleto nerekte marŝadis, senekvilibra kaj molece.
Kia bedaŭro! Kiom da suferoj li ne devus toleri. Mi ne sukcesas akordigi la kreivan agon al tiu rezulto. Iu dio devus honti pro tiom da kruelaĵo. Se mi pensas pri indiferenta hazardo, pri senpasia naturo, pri ne antaŭvidebla destino… mi daŭre konsideras kruelaĵon.
Iom post iom tiu knabo alproksimiĝis al mia grupo. Ĉiuj akceptis lin, li enmiksiĝis, sed jen miaj amikoj diskrete deflankiĝis. Tamen mi preskaŭ certas ke neniu mokis lin.
Mi ne scias la kialon, sed, iam, mi rimarkis ke ni kune ludadis. Izolitaj de ĉiuj, ia segregacio, mi ne scias ĉu pro memekzilado post nedeklarata trudado de la aliuloj, pro timo aŭ pro propra decido, la kripluleto kaptis la lastan trovitan tabulon de savo: iu kun nomo preskaŭ simila al tiu lia. Mi iĝis kondamnita por akcepti lin pro la nura motivo havi la nomon, kiun mi havis.
Mi ne scias pri niaj unuaj ludaĵoj. Tio, kio profundege impresis min, estis la ektimo rimarki ke niaj interrilatoj ne estis similaj al tiuj de la aliuloj. Mi ordonadis, li obeadis. Li demandadis kion fari, humile. Mi devigadis, kolereme. Li min rigardadis per okuloj hororplenaj kaj ŝajnas al mi ke mi batadis lin. Mi ne certas. Li estis eta sklavo, en malsaneca submetiĝo, terure obeema. Tre afliktigis min lia manko de reago, lia akceptado de miaj insultoj, lia daŭranta flarado de mia ĉeesto. Mi duobligis la mavaĵojn, ŝirante liajn bildetojn, detruante liajn ludilojn.
Li revenadis kvazaŭ nedezirata hundido, min rigardante per tiuj okuloj, kiujn mi denove vidis nur en dokumentaroj pri naziaj koncentrejoj. Certe, mi troigas. Mia terurplena pento aldonas nun ekspresionismajn tuŝojn al tiu ĉifoneca memoraĵo.
Mi ne scias tion, kio pli forte afliktigis min: ĉu la fakto ke li estis kriplulo, ne lasante al mi la eblon forlasi lin; ĉu la kreskanta rimorso, kiun mi eksentadis.
Mi iris al li kun decido ĉion fini, mi batis lin, li restis en angulo, kapklinite, kaj mi mem decidadis alparoli lin, plena je kompato. Sed mi ne konsentis pri iu ajn malobeo, mi skoldadis, sakradis, mi estis lia posedanto.
Mi ne scias kiel la afero finiĝis. Mi pensas ke la aliaj amikoj revenis kaj li, senbrue, iris for, mi ne memoras. Post tiu malluma periodo, mi ne plu vidas lin kunludantan. Eble li kuniĝis al pli malfeliĉa grupo, tiu de la pisuloj, ekzemple, kiu scias?, kaj tie oni lin ricevis kiel egalulon. Ĉar, tie, feliĉo atingintus la minimuman limon. En tiu nulejo, plia aŭ malplia kriplaĵo egale valoris.
La lasta rememoro pri tiu malfeliĉa estaĵo aperas ene de mi, kvazaŭ mi vidus sangokovritan birdon falintan sur mozaika grundo plena je fulgo.
En la posttagmezo antaŭa al mia forvojaĝo, ĝis nun, egala al ĉiuj aliaj posttagmezoj, oni envicigis nin por aŭdi la legadon de nomoj de tiuj, kiuj devus “malkonektiĝi” de la lernejo. Geraldo estis alvokata. Ili daŭrigis, mi ne bone komprenis, mi certis ke ili legas Felix. Iu forpuŝis min el la vico, ne estas mi, estas li, li sengracie forviciĝis, oni tiris lin, oni puŝis lin, mi revenis al mia loko, Geraldo prenis min for kaj li staris sola, for de la vico, senekvilibra, min rigardante per siaj enormaj okuloj ene de la kavaĵoj.
La ceteron, mi ne memoras.
La ceteron… mi ne memoras…
Mi pensas ke, la intensa kaj kompleksa sentimento kiu regis min tuj poste, forviŝis en mi tiun knabon, ene de tiu sceno. Post multa tempo, memorante la okazaĵon, mi suferis por li.
Kompatinda knabo, kompatinda kripluleto, kiu, bedaŭrinde, almenaŭ en tiu momento, kompatinda tiu, kiu ne estis mi.

daŭrigo en la venonta dimanĉo.

14. Sirenoj, kamionoj, la mateno estas pli longa ol mia antaŭa supozo

    Revivigla estas la percepto pri tio, ke miaj perditaj ĝojoj ampleksas pli ol unu ĉapitro. Ĉar, tio, kio sekvos la rememorojn pri ludoj, pli ŝajnas koŝmaraj noktoj.
Pri tiu tempo, kelkaj el miaj elvokaĵoj estas tiel lumigitaj, tiel varmaj, tiel ravaj, ke mi pensas, sen troigi, ke ili estas sufiĉaj por la tuta vivo. Eble, por ordinara infano, ili nenion signifus. Sed por ni, perforte transformitaj en etajn Diogenojn, sen ujo por trinki akvon, kun putra matraco kiel barelo, por ni, iom da argilo sufiĉadis. Stangeto. Grundo. Medaloj estus ŝtelitaj kaj envice pendigitaj en fibolo. Vitraj globetoj finiĝus por plenigi ŝvelitajn saketojn de la mirokululoj. Papero por kajtoj kaj pilko estis misteraĵoj kiuj apartenis al la pliaĝuloj, pro nekonata natura ordo de la mondo. Mi ne memoras pri iu ajn konsidero, ĉu mi, jes aŭ ne, havus rajton al tiuj mirindaĵoj. Tiel devus okazi, kaj jen la afero.
Ni, la etuloj, forgesiĝis ene de ni mem, surgrunde desegnante. Iom post iom, aperadis primitivaj paneloj, ho! facile estas kompreni la prahistoria arto. Nenia religiaĵo, nenia tabuo, nenia magio. Ni desegnadis, ĉar en ia hazarda momento, ni eltrovis ke eblas desegni. La nuran vorton, kiu mi akceptas por tiu situacio, estas Identeco. Iel ajn, ĉiu el tiuj manifestiĝoj indikadis objekton al kiuj ni rilatis, emocie aŭ intelekte, konscie aŭ nekonscie. Ĉu iu sukcesus eltrovi la celon de tiuj artaĵoj?
Oni parolas pri pragmata funkcio de la arto, naturalisma funkcio, socia funkcio… Mi pensas pri la enloĝantoj de Altamiro, frotante kolorajn polvetojn sur la muroj de la kaverno. Kaj nun, se mi rigardas de tiu flanko de mia muro, tiun silentan kaj distriĝeman bandon de desegnantaj infanoj, ŝajnas ke mi estas antaŭ la naskiĝo de iu spontanea kaj ludeca, kies intencoj, svagaj kaj nekonataj, eskapas al konscia celo.
Ni desegnadis sirenojn kaj aŭtojn. Pli sirenoj, ol aŭtoj. Unue, ni glatigis la sablon, ni forprenis la gruzetojn, ni formetis la rubaĵon. Poste, la fingro rapide kuradis sursable kaj jen amaso da sirenoj. Sen scenejoj, sen proporcio inter la bildoj. Ĉiu el tiuj desegnaĵoj sufiĉis al si mem, ne estis rilato al la aliaj kaj, se okazis ke la vosto de iu sireno minacis la vizaĝon de alia, ni simple daŭrigis, la rezulto estis surmetiĝo de bildoj. Nenio interesis krom la desegnata desegnaĵo dum la desegnado. Finite la bildo, la ankcio por nova kreado forlasadis la ĵusnaskitan idon kaj komencadis novan kreitaĵon.
Tamen, nia talento estis nia ceramikaĵo. Ni ja faradis argilfiguretojn. Bovojn, ĉevalojn, mi memoras pri hundo, mi memoras ke unu el la amikoj faris hundon sidiĝantan sur malantaŭaj kruroj. La kanguruoj havis en lo poŝo la etetajn vizaĝetojn de kanguruidoj. La rostroj de la elefantoj aŭ estis surkape aŭ pendis. Kaj anasoj, ĉiuj kun siaj malfermitaj flugiloj. Anasoj, kerkeduloj, anseroj, cignoj, unu nura birdo reprezentis la tutan familion.
Post la modlado de la statuetoj, la argilo rapide fendiĝis. Fingro kun salivo glatigis ilin kaj tuj la fingroj kaj la lipoj iĝis brunaj, pro la argila koloro. Poste, la figuroj restis subsune, por malmoliĝi. Mi ne memoras pri ludado per ili. Mi memoras ke ni faris ilin kaj tuj ilin forgesis.
Sed niaj veturiletoj trasformadis ĉion en infaneca kaj senutila afero. Ni pasigadis horojn kaj horojn zorgeme modlante aŭtojn, busojn kaj kamionojn.
Post kelka sperto, ni rafiniĝis. Mi ne memoras pri iu ajn originalan ideon venintan de mi. Mi ĉiam imitadis, mia timideco tute malpermesis al mi la individuan impulson. La unua originalaĵo estis la radoj kun ligneta akso. Ni preparadis la aŭteton, la radojn kaj kunigis ilin al la aŭto, pere de la ligneto, fiksante ĉion al la ĉasio per argileto. Post la sekado, eblis movi la veturilon. Ŝajnas ke estas Valdemaro, tiu kiu faris kavan aŭtobuson kaj metis surfenestre vitrajn rompitaĵojn. Kaj tuj aperis kvanton da kavaj aŭtobusoj kun koloraj vitraĵetoj. Genia surprizo okazis kiam Hermeso faris kavan la antaŭaĵon de veturilo, metante vicon da stangetoj, kiu imitis la kradon de radiatoro. La tasko estis longedaŭra kaj postulis precizecon. Sed la rezulto plenigis tutan semajnon je ĉarmo.
Ne pli ol du rememorojn mi havas pri tiuj ĝojaj horoj. La fajrodonaj ŝtonetoj kaj la rojo.
Tute neatendite, la etularo serĉis fajroŝtonetojn por froti unu sur la alia, dumnokte. La fajrero, rapida kaj malforta, havis la saman valoron kiel oran moneron. Sed la bruo estis ja ĝeniga. Ĉar la manio kontaĝis, antaŭ la dormo okazis senfinan marteladon, ie kaj ie, sonoraj lampiroj, lumaj klaketoj, lumaĵetoj efemeraj kaj bruaj. Ĉiu plezuriĝis antaŭ sia propra ago, anksie atendante ke, por ia feliĉa hazardo, la frotado produktus la plej fortan sparkon. Blekego, mi ne scias de kiu, silentigis tiun ŝtonan bufaron. La postan vesperon, la bufoj denove faros sian luman konĉerton, ĝis la momento kiam la blekego denove silentigus la ŝtonetojn. Ni dormis meze de odoro, kiun mi obstine klasifikis kiel la sulfuran odoron de la diablo.
Kaj kio, pri la rojo? Ĉu estas dimanĉe?, ĉu estas suno?, ĉu Antono estas komplezema? Do, ni promenos ĝis la rojo. Kiel malplaĉi tiun viron? Li envicigis nin, halt’!, marŝ’!, antaŭen!, kaj jen la lernantaro survoje al la rojo. Ekstere de la lernejo mi sentis min absolute perdita. Estis imensa mondo, dometoj tie kaj tie, veprejoj, distantaj montoj. La sekeca grundo viviĝadis, ni ŝotadis la teron, polvo leviĝis kaj la granduloj, malantaŭ ni, riproĉadis.
En survoja kurbiĝo, giganta panelo, mirinda desegnaĵo montrante viron trinkantan tason da kafo. Balotu por Brigadgeneralo, ĉiuj laŭtlegis. Kia viro?, kia talentulo?, kia reĝo estas tiu?, kiu sukcesas fari tiom grandan portreton kaj fiksi ĝin ĉe la rando de la vojo!
La rojo estis eta, malprofunda kaj streta. Ĝi finiĝis en speco de naĝejo, funda kaj larĝa. En la malprofundaĵo, la etuloj. En la alia parto, la inspektoro kaj la granduloj. Ni, nudaj, ili, kun bankalsonoj.
Ni ĉiuj estis trafitaj de granda ĝojo. Krioj, ridadoj, plonĝadoj, saltoj. Iam, ni kunportis ŝtofan pilkon kaj ĝi, zurprizige, ne mergiĝis. Ni ludis dum longa tempo sed subite ĝi malaperis. Vane ni aflikte serĉadis. Jarojn kaj jarojn poste venis al mia kapo ke, certe, la akvo iom post iom eniris en ĝi, ĝis kiam ĝi tro peziĝis kaj iris al fundo.
Iu rememoro rilate la rojon tre impresis min. Je la sama intenseco, mi nur memoras pri du aliaj faktoj: la nokto en domo de Fraŭlino Leka kaj la strangega epizodo de mi nomata “la okazaĵo”. La detaloj pri la rojo ŝajnas pli fortaj ol ĉiuj aliaj, mistera ardeo, tro klara, sed konfuza. Eble tio okazis plurfoje. Sed meze de tiom da nebulo, mia memoro tenas nur unu scenon.
Antono alvokis min kaj demandis ĉu mi volas plonĝi kun li. Mi neniam timis akvon. Li kaŭriĝis kaj diris ke mi alkroĉiĝu sur lia dorso. Mi devus brakumi lian bruston; se mi brakumus ĉirkaŭ la kolo, li ne sukcesus spiri. Mi firme algluiĝis, kvazaŭ ideto de koalo. Li estis enorma, ŝajnis statuo. Li diris ke mi longe enspiru. Ĉu preta? Eksplodo kaj jen mi volvita per malvarma universo. Strangaj bruoj, ĉu eble estas tio la kanto de Iara?, la sireno de la brazilaj indianoj, kiu vivas en riveroj! Mi malrapide elspiradis, ĉio estis konfuza kaj eksterordinara. Mi premis la brakojn, li garantiis trankvilecon kaj mi sciis ke mi ne devus liberiĝi. Fine, la bruoj malaperis, tiuj zumadoj kaj melodioj el alia mondo. Li naĝante kunportis min al la alia bordo. Mi estis ravita iksodeto kaj, pli forte ol la sensaco pri tio, ke mi transpasis la profundan naĝejon, mi sentis grandan plezuron pro brakumi lin, algluiĝante mian korpon al lia dorso, la sekso premita kaj sentante liajn durajn kaj malsekajn karnojn.
Nebezonate ke sinjoro Freud klarigu.

daŭrigo en la venonta dimanĉo.

13. Kokcineloj, ludaĵoj, amuzaĵoj, lumradioj neniam estingitaj

    Dalton Trevisan, brazila verkisto, rakontas en La Espiono ke tiuj knabinoj neniam ridetadis. Mensogo! Mi opinias ke estas mensogo! Infana animo ne estas kordo poreterne streĉita. Devas okazi, iam kaj iam, malproksime de la manfrapilo kaj tuj post la manĝo, pasemaj momentoj, kiam kanzono suprenvenas, rideto ĝermas, ludilo distras.
Ĉar, se mi memoras pri tiuj perditaj tagoj, mi vidas ke estas la palaj ardeoj de dolĉaj elvokaĵoj kiuj ŝvebas en la blua malplenaĵo. Ne la krifoj, ne la venenitaj bekoj de pastroj kaj manfrapiloj kaj pisuloj. Estas la ludado tio, kio pli longe alkatenas mian animon al miaj rememoroj. Kaj ni ridadis. En tiuj ebenaĵoj, inter la abismoj de unu teruro kaj alia, ni ridadis. Ni havis multajn kaj longajn pacajn momentojn. Kaj tiuj momentoj, en ĉi tiu mia nuna horo, agitiĝas ene de mi, kvazaŭ vivanta sablaro de sorĉa bosko. La sablaro leviĝas, reviviĝas. Inter du momentoj, ni estis feliĉaj. Mi ne bezonas mensogi. Mi estis feliĉa.
Jen ili silenteme alproksimiĝas, miaj fantometoj palaj kaj malfortikaj, kaj petas ke ni rekomencu niajn amuzaĵojn. Mi mem, mi ne kapablas ludi. Ili, la fantometoj, vivas ene de mi. Sed la fantometo kiu devus esti mi, tiu knabo apenaŭ vidata en nebulo de tempo preskaŭ porĉiame forgesata, tiu knabo kun rigardo eterne malĝoja kaj vizaĝo eterne turnita al la grundo, li proponis sian lokon al viro kiu detruis lin. Hodiaŭ, ĉio, kion li kapablas fari, estas rakonti al mi, de tie, pri aferoj tie vivitaj.
La aliaj ne plu kreskis ene de mi. Ili estas eterne etuloj, eterne knaboj. Se mi trovus ilin hodiaŭ, ho! ili ne plu estus miaj amikoj. Ankaŭ ili estus viroj, kiuj mortigis miajn amiketojn. Ni estus, tiuj de hodiaŭ kaj tiuj de hieraŭ, apartigitaj per muro: je unu flanko, tio kio nun ni estas; je la alia flanko, la etaj loĝantoj, kiujn mi konis en la internulejo.
Tiu muro havas fendojn. Jes, la muro havas fendojn kaj ni, tiuj de hodiaŭ, povas observi ilin, dum ili ludas en la alia flanko. Ili ne perceptas ke ni, hodiaŭaj adoltoj, gvatas ilin. Ili ne vivadis por nia hodiaŭo, ili vivadis sian momenton.

Ludado ĉiam ripetata, estis pri la putoj por la kokcineloj. Ie, en la korto, la grundo estis argileca. Mi ne scias, kiu miraklo aperigis en la korto malgrandajn vitrajn rompitaĵojn. Ni gardis ilin per grandega zorgo. Ili estis altvaloraj posedaĵoj. Kiam ni trovadis la vitropeceton, ni iris al serĉo de kokcineloj. Ili estis brunruĝaj, duonglobformaj, kun rondaj nigraj makuletoj. Estis ankaŭ kelkaj longetaj, verdaj kun ruĝaj makuloj,  sed tiuj estis tro ruzaj, facile eskapis. Post la preno de la insekto, ni arestis ĝin en alumetskatolo, alia raraĵo. Kaj ni komencis la faron de la puto, ronda trueto engrunde. Post kiam la puto estis glata, ni enmetis la kokcinelon kaj fermis per la vitra rompitaĵo. Dum la fermo, ĝi iĝis netravidebla, sed ni, per kraĉaĵo, briligis ĝin denove.
La insekto iris kaj venis kaj ni gvatadis ĝin en tiu duonmallumo.
Kurioze ke, neniam, mi trovis la kokcinelon la postan tagon. Aŭ la puteto aperis sen la vitraĵo aŭ tute malaperis aŭ nenio sanĝis escepte ke la insekto ne plu estis.
Ni ankaŭ kolektadis grilojn. Nigretajn, malgrandajn. Iu diris iam ke, se ni enterigus la kapeton de grilo, post kelkaj tagoj, ĝi iĝus kranieto. Ni senkapigis la kompatindulon, brutale forprenante la kapon, per la fingroj. La korpo estis forĵetata kaj la kapeto, enterigita. Neniam, ankaŭ ĉi tie, mi sukcesis alveni al la fino de la eksperimento. Ni perdadis la tombeton, ni forgesadis serĉi ĝin, mi ne scias.
Kelkoje ni ludadis futbalon. La pilkoj estis rezulto de pacienca manifestiĝo de primitiva artfaritaĵo. Unue necesis trovi ĉifonojn. La fadenoj devenis el la uniformoj. La kudriloj, el la sentaskaj posttagmezoj. Post la faro de buleto per senutilaj ĉifonoj, oni ekkudris pecojn je pli forta tuketoj ĉirkaŭe. Okazis do sinsekva kudrado de pecetoj kaj la pilko iĝadis, iom post iom, pli granda. Kelkfoje, tuka buleto por sferigi en ia kava parto. Post kelka tempo, ĝi aperis preta, ronda kaj peza. Kompreneble, tiu tasko ĉiam estis plenumata de grandulo.
Kelkuloj havis tenispilkon kaj pala ardeo, la plej pala ej ĉiuj, rakontas al mi pri grandaj pilkoj, kaŭĉukaj. Vere, mi sukcesas vidi ilin, tre malproksime, ludante per pilko, kiu aspektas pli granda ol tiu nia.
Iam, antaŭ la golejo, sin instalis tia tohuvabohuo, tiom da homoj ĉirkaŭ la pilko, ke ĝi restis preskaŭ senmova en malgranda spaco inter dekoj da ŝotantaj piedoj. La pilko minacis iri tien, kaj piedo relokis ĝin, alia ŝanĝetis ĝian direkton, ni ĉiuj ekridegadis, sencele ŝotante, la kompatinda pilko iĝis sendecida, tretata, ŝotata, ĝis kiam la korpoj ekperdadis la ekvilibron kaj ŝvita piramido formiĝis de korpoj aflikte ridegante kaj neniu plu sukcesis spiri…
La Homeraj dioj spertis pri homeraj ridegadoj. Sed neniam ili ridis tiun nian ridadon.
Kia avantaĝo? Sufiĉis, ke iu ajn petu partoprenon en la matĉo kaj la regularo perdis sian religian severecon kaj tuj venis alia kaj alia kaj kiom da tion volus. Kutime okazis tiuj pelmeloj, la ĵus rakontata estis la plej superba.
Ni ankaŭ iradis al la futbalkampo de la urbo. Okazis konkuroj inter la loĝantoj de la regiono. Ĉu eble kelkaj el niaj lernantoj partoprenis? Kiel mi povas scii? Ili ludadis, la plej aĝaj lernantoj spektadis kaj ni, la fantometoj, kuradis serĉe de lokustoj kaj griloj. La alumetskatoloj revenos plenplenaj kaj kiam ni malfermos ilin, en la internulejo, ni ekrigardos ke ĉiuj mortis, sed tio absolute ne estis nia deziro.
Dum unu el tiuj promenadoj, okazis fakto kiu tre impresis min. Bilardo raportadis la matĉon, bravaĵo kiu postulis tro da sperto. Li senhalte kriadis, plenentuziasme, feliĉe sin montrante. Ni ĉiuj haltis por aŭdi lin. Kaj jen li petis al iu grandulo por daŭrigi. La junulo ekis, la vortoj mankadis, li balbutis, stumblis, Bilardo riproĉis, necesas vibri, ekzaltiĝi, estis tute senviva. Kaj li prenis la vorton, raportante laŭte, rapide, plenbrile.
Mi neniam forgesis pri mia tristeco en tiu momento. Venis al mi la klarega impreso pri tio, ke por ion bone fari, necesas absoluta libero.
La granduloj havis aliajn ludojn. Ili ludadis per fera pikilo, vitraj globetoj kaj kajto.
Por ludo per pikilo, oni bezonis pikilon kaj tio estis raraĵo, eble pro tio, ke ĝi estis speco de danĝera armilo. Ili glatigis la argilecan grundon (tiu ludado nepre okazis postpluve) kaj ĉiu ludanto faris desegnaĵon. Estis la “domoj”. La unua ĵetis surgrunden la pikilon. Ĝi devis starante fali. De la domo ĝis la punkto de la falo, la ludanto faris rektan linion. Kaj li daŭrigis. La celo estis fermi per sia linio la domon de la aliulo. Se li eraris, la dua komencadis. Du spiraloj aperadis, iom post iom, ĉirkaŭ la du domoj. La venkanto estis tiu, kiu sukcesis ĉirkaŭvolvi la malamikon kaj trafi sur la propran linion, fermante la teritorion.
Ĉiuj vitraj globetoj finiĝis por aparteni al malgranda grupo de ĉampionoj, kiuj nur ludadis se la ludo estis “vera”, nome, la perdanto devus fordoni la globetojn. Mi ĉiam admiris la trafkapablon de tiuj duondioj. Ili estis la “mirokululoj”. Mi, krom tio ke mi eĉ ne kapablis korekte teni la globeton ene de la fingroj, mi neniam trafis. Mi estis “fingrulaĉo”. Mi ne bone memoras la regularon. Unu ludado havis surgrunde desegnitan arkon, sur kiu restis kelkaj trafotaj globetoj. Alia, havis tri truetojn, necesis enirigi la globeton en unu post la alia, kaj intertempe, trafi iun. La lasta havis nur etan truon surgrunde, mi absolute ne scias pri reguloj. La nomo de tiu ludado estis “anuseto”.
La kajtoj estis privilegioj por malmultaj. Eternaj sanktuloj! El kie la fadenoj, la paperoj, la bambustangetoj, la raz-klingoj, la gluiloj? La privilegiulo pasigis horojn, preparante la bambustangetojn. Poste venis la armaĵo. Kelkaj rafinuloj luksege uzis du kolorojn. Post la muntado de la kajto ili etendadis la fadenon laŭlonge de la korto, pulvorigis vitrajn rompitaĵojn, miksadis tiun pulvoron al gluilo kaj frotis la miksaĵon sur la tuta fadeno. La celo estis klopodi por froti tiun fadenon sur fadeno de alia kajto, dum kajta batalo, por ĝin rompi kaj forflugigi la kajton, perditan en la ĉielo. La vosto de la kajto estis ĉifonaro ligita al ŝnuro. Raz-klingo estis ŝnurligita al la vosto de la kajto kaj tio farigis ĝin samtempe danĝera kaj memvundebla. Per la raz-klingo oni sukcesis, pli facile, tondi la fadenon de la malamiko. Aliflanke, oni bezonis esti pli lerta por ke la raz-klingo ne tondu la fadenon de la propran kajton.
La suprenlevado de la kajto estis rito. Se alia kajto estus supre kaj, precipe, se ĝi apartenus al knabo “de ekstere”, estis vera festo. Nia heroo iom post iom liberigadis la fadenon, li sciis kiel rapidege rebobeni la fadenon ĉirkaŭ bastoneto, li dancigis la kajton per movegon de la brako, li igis la kajton vertikale plonĝi enaere, li liberigis pli da fadenon…
Sur tre blua bluaĵo ŝvebadis koloran papereton. Ĝi majeste glisadis, kvazaŭ atentema anĝelo super la Sodoma loĝantaro. Ĝi gardadis. Estis troege bele.
Neniu pastro kapablus igi pli malgranda tiun feliĉon.

daŭrigo en la venonta dimanĉo.